Dorpen aan de slag met coöperatieve dorpswinkel


“Wil ons dorp een winkel, dan krijgt ons dorp een winkel”

Uit steeds meer kleine dorpen verdwijnen de dorpswinkels of zijn al verdwenen. Sterksel en Someren-Heide berusten er niet in en nemen het initiatief in eigen hand. In deze dorpen zien we een omgekeerde beweging en werken dorpsbewoners zelf aan de oprichting en instandhouding van hun dorpswinkel.
Ons redactieteam was te gast in de Kempen, in het kleine dorp Sterksel, in de dorpssupermarkt 'Attent', een onderdeel van de Spar-holding, maar met eigen accenten en een eigen prijspropositie. Nederland telt 105 Attent-winkels.
 
We werden ontvangen door Iris van Koetsvelt, voorzitter van de stichting Dorpsraad 'De Heerlijkheid Sterksel' en Ton van der Togt, penningmeester van de 'Coöperatie Dorpswelzijn Sterksel UA', waaronder de dorpswinkel functioneert. Het initiatief voor een dorpswinkel in Sterksel is ontstaan omdat op 1 januari 2002 de enige supermarkt in het dorp van de ene op de andere dag haar deur sluit. De eigenaar had er met de invoering van de Euro geen zin meer in. Het verdwijnen van de supermarkt was een aanslag op de leefbaarheid en het duurde dan ook niet lang, voordat een aantal vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties zoals ZLTO, KBO, KVO en de dorpsraad de handen ineen sloegen. Onderzoek, oriëntatie, overleg en een enquête onder de dorpsbewoners, waaruit bleek dat 70% zijn aankopen in de supermarkt wilden doen, gaven de doorslag. “Willen jullie een winkel, dan krijgen jullie een winkel”, werd het uitgangspunt van de initiatiefgroep. Met inzet van ledenkapitaal, het coöperatiefonds van de Rabobank en het provinciaal combifonds destijds, was een bedrag beschikbaar van € 45.000 voor de inrichting. Op 24 maart 2004 werd de supermarkt geopend.

Wegens het grote succes was het pand bij het verstrijken van de huurtermijn, reeds te klein geworden. Inmiddels gaf de provincie Noord-Brabant met inzet van het IDOP leefbaarheidsubsidie een nieuwe impuls aan de leefbaarheid. Met medewerking van de woningcorporatie als projectontwikkelaar die de combinatie legde met woningbouw, is de dorpswinkel in september 2011 verhuisd naar een nieuw pand en is nu gevestigd in het kernplan de ‘Heerlykheid’, direct naast de oude vestiging.  De verkoopruimte is ruim tweemaal zo groot en biedt een volwaardig assortiment.

Eric Meeuvis is de bedrijfsleider. Hij is de enige in loondienst bij de Coöperatie en wordt bijgestaan door een ca. vijftig vrijwilligers, die onderverdeeld zijn in ploegen voor de verschillende werkzaamheden. Op zaterdagen springen jongeren bij om een zakcentje te verdienen. Leuk detail is dat de penningmeester Ton van der Togt zijn wortels heeft in de kruideniersbranche. Zijn vader runde 45 jaar een Sparwinkel. Na zijn werkzame leven in een 'vreemde branche' te hebben voortgezet, kwam het zogezegd met Ton 'toch nog goed'. De penningmeester is als vrijwilliger verantwoordelijk voor de administratie van de coöperatie en besteedt er het grootste deel van zijn (inmiddels vrije) tijd aan.

De winkel heeft ook servicevoorzieningen als stomerij, TNT-post, VVV, drogisterijartikelen, wenskaarten, kopieermogelijkheden, buurtbusinformatie en telefoonkaarten. Er is een koffiehoek met gratis koffie en een zogenoemde 'omgekeerde boodschappendienst', waarbij de klant tegen een kleine vergoeding thuis wordt opgehaald en met de boodschappen weer wordt thuis gebracht. Inwoners die krap in de tijd zitten kunnen ook telefonisch of via e-mail hun bestelling opgeven, waarna de boodschappen tegen een kleine vergoeding worden thuisbezorgd. Daarnaast is er voor klanten van de Rabobank de mogelijkheid om via een beeldverbinding contact op te nemen met hun bank. De winkel neemt dan ook een belangrijke plaats in als het gaat over sociale contacten, levendigheid en leefbaarheid binnen de gemeenschap. 60 % van de inwoners zijn al lid van de coöperatie en dus mede-eigenaar van hun 'buurtsuper'. En dat is uniek in Nederland.

Initiatief voor dorpswinkel
In het aangrenzende dorp Someren-Heide zijn plannen voor een dorpswinkel in voorbereiding. Dorpsoverleg Someren-Heide heeft hiervoor onder andere zijn licht opgestoken bij 'De Peelbascule' in het Peeldorp Helenaveen en nam ook een kijkje in Sterksel. Someren-Heide is van oudsher een agrarisch dorp met een actief verenigingsleven. Er zijn enkele winkels zoals een garage, tuinmeubelzaak, cafés en een restaurant met zalencomplex. Maar het dorp heeft nauwelijks nog voorzieningen, er is geen huisarts en de supermarkt is al 25 jaar verdwenen, zodat inwoners voor hun inkopen naar de hoofdkern Someren moeten, op 5 kilometer afstand. Er is wel een basisschool en een R.K. kerk, maar door het priestertekort is het aantal kerkdiensten beperkt.

Enkele jaren geleden heeft Dorpsoverleg Someren-Heide een huis-aan-huis enquête gehouden om de leefbaarheid te verbeteren en de ideeën die de inwoners daarover hadden, te peilen. Onder de top 10 van wensen stond op 1: activiteiten voor jongeren, op 2: dagopvang voor ouderen, op 3: dagopvang voor kinderen en werd op plaats 4 een supermarkt en bakker genoemd.

Het dorp heeft een modern gemeenschapshuis 'De Bunt', waar inwoners van jong tot oud terecht kunnen voor allerlei verenigingsactiviteiten en sinds ook voor het prikken van bloed of het consulteren van de diëtiste. Binnenkort zal er een uitbreiding van 'De Bunt' gerealiseerd worden en ligt het in de bedoeling om een kleine dorpswinkel in te richten in een voormalig deel van de jongerenaccommodatie. In hoofdzaak vooralsnog alleen met een versgoed- en bakkerijafdeling, waarbij het uitgangspunt is om zoveel mogelijk producten van de plaatselijke ondernemers te betrekken. De winkel moet in samenhang met het gemeenschapshuis ook een sterke ontmoetingsfunctie krijgen, want de koffiehoek is vlakbij en gastvrijheid altijd aanwezig. De winkel moet volgens John Henkes, voorzitter van Dorpsoverleg Someren-Heide, bij de inwoners het gevoel teweeg brengen van: 'het is onze winkel'.

Het functioneren van de dorpsraad in Sterksel en van het Dorpsoverleg in Someren-Heide als een 'spin in het web', wordt door beide voorzitters belangrijk gevonden. Draagvlak en samenwerking zijn voor een dorp voorwaarden voor succes en blijken dan tot mooie resultaten te kunnen leiden. Een interessante voorziening voor beide dorpen is het 'Virtueel Plein', zoals dat in Sterksel al functioneert. Ook het omgaan met vrijwilligers en het regelmatig organiseren van een leuke activiteit zijn voorwaarden voor de sfeer en de continuïteit, aldus beide voorzitters. 'Koester je vrijwilligers, want ze zijn 'het goud van de gemeenschap', luidde hun advies. Na een laatste rondgang door de winkel keerden we huiswaarts, een gevulde boodschappentas met smakelijke (streek)producten rijker.

Voor meer informatie:
www.virtueelpleinsterksel.nl
www.dorpsoverlegsomeren-heide.nl   

Met dank overgenomen uit ‘Kernkracht’ van Vereniging Kleine Kernen Noord-Brabant
Interview: Tiny Leenders/Hans Ursem